Name, tye, wyses – en belewenisse

In dié dae vier Christene wêreldwyd Pase – al noem hulle dit verskillend, vier hulle dit anders, ervaar hulle dit hóé uiteenlopend. Germaanse, Romaanse en Arabiese tale praat meesal van Pase, uit Grieks (pascha) en Latynse (passa) vertalings van Semitiese terme (pischa, pesach) vir die Joodse Pasga, die fees van Ongesuurde Brode, as herinnering aan die Uittog. Dié noue band blyk al uit die Evangelies, sóós ook by Paulus (1 Kor. 5:7). Kruis en leë graf pás by die viering van Pasga.

Pasga val op die 15e dag van die eerste maand Nisan (Lev 23:5). Omdat Joodse maan-berekeninge verskil van sowel Westerse (Gregoriaanse) as Oosterse (Juliaanse) son-kalenders, is Pasga ‘n “bewegende fees,“ elke jaar op ’n ánder (son-kalender) datum – en Pase óók. In die vroeë kerk was daar hewige debat of dit sáám met Pasga op 15 Nisan moes val (dus enige weeksdag) of die Sondag daarná, wat sedert die 4e eeu praktyk word. Só vier Jode táns die Pasga, want 15 Nisan was vanjaar 19 April, en dié Sondag is Pase.

Party sê glo Paaske (Deens), Pasen (Nederlands), Paskit (Noors), Páskar (Yslands), Pasqua (Italiaans), Pascua (Spaans) en Pâques (Frans). Kelte praat óók van Pasg (Wallies), Cáisc (Iers) en Càisg (Gallies), Russe van Pashka, Finne van Pääsiäinen. Duits sê egter Ostern en Engels Easter – van omstrede oorsprong. Veral sedert die 19e eeu wil sommige Ostern graag, dog onoortuigend, herlei na oer-Germaanse gode en gebruike. Roemene sê glo opstanding (Înviere), soos ook Kroate (Uskrs), Slawe glo “Groot Nag“ (Pools, Slowaaks, Tjeggies) of “Groot Dag“ (Masedonies, Ukraïens, Bulgaars, Belarussies) en Hongare Húsvét (neem van vleis, dus: end van die vas).

Maar nié net name nie, ook style van viering, stemming, belewenis verskil – tussen kulture, kultusse, kerke, mense, en dis juis die púnt. Reeds deur die Evangeliste word dit verskillend vertel. In die Briewe só uitgelê. In die geskiedenis só verstaan. In die geloof só bely. In die liturgie só beleef. Vele ag Donderdagaand as hoogtepunt, ander Vrydagmôre, Saterdagoggend, Saterdagnág, vróég Sondag – en telkens wissel die stemming. Party is bedroef, ander stil, ander uitbundig. Baie luister somber na Passies, ander jubel vrolik Halleluja! En dis rég so. Die paas-geheimenis is te groot en groots vir saamvat en opsom. Elk word ánders geraak. Onthóú, beléwe, hóóp – dis immers vir elkeen ánders? Juis omdat ons hárte so verskil? - DJS

Hierdie rubriek is deel van die Geestelike Waardes reeks wat elke Saterdag in die Burger verskyn.

Kry Sol Iustitiae artikels per epos | Get Sol Iustitiae articles via e-mail

Oor | About Dirkie Smit

D. J. (Dirkie) Smit doseer sedert 2000 Christelike dogmatiek aan die Universiteit van Stellenbosch. Voorheen was hy predikant en daarna vir bykans twintig jaar dosent aan die Universiteit van Wes-Kaapland. Hy was en bly steeds op verskeie maniere kerklik betrokke, ook in ekumeniese verband. Hy word dikwels genooi vir openbare optredes en skryf gereeld, sowel akademiese as populêre werk. Vyf en dertig doktorale studente het by hom gepromoveer en van sy nagraadse studente sou ongeveer dertig reeds self dosente word in talle lande, insluitende Namibië, Malawi, Zambië, Kenia, Ghana, Nigerië, Nederland, Korea en die VSA, in verskeie akademiese dissiplines. Hy is lid van nasionale en internasionale liggame, waar onder Navorsingsgenoot van die Humboldt Stigting, Navorsingsgenoot van die Center of Theological Inquiry in Princeton en Navorsingsgenoot van die Wissenschaftskolleg in Berlyn, inisieer ‘n navorsingsprojek aan STIAS, was assessor van evalueringspanele van die NNS, beoordelaar van die Templeton Prize for Theological Promise en tans die Manfred Lautenschlaeger Award for Theological Promise en dien op adviesrade en redaksies. Hy werk saam aan verskeie internasionale en inter-dissiplinêre navorsingsprojekte en konferensies en doseer tydens twee semesters as volle besoekende professor in sosiale etiek (Marburg 1992-1993; Heidelberg 2010-2011). Hy ontvang meerdere toekennings en pryse, asook twee huldigingsbundels van studente en kollegas (op 55 en 60 jaar). In 2008 ontvang hy die D.Phil (h.c) van Umea, Swed

Sien all artikels deur | View all posts by Dirkie Smit →